Historia

Historia formacji ochronnych rozpoczyna się w 1918 r. wraz z odbudową państwowości polskiej po latach zaborów. Podstawowym elementem restytucji Rzeczypospolitej Polskiej było utworzenie Instytucji i organów władzy państwowej. Od 11 listopada 1918 r. nadrzędną funkcję w ramach tworzącej się demokracji parlamentarnej sprawował Józef Piłsudski, jako Naczelnik Państwa i Naczelny Wódz. Najważniejszą potrzebą odradzającego się kraju było zabezpieczenie granic i ładu wewnętrznego. Józef Piłsudski skupił w swych rękach zarówno najwyższy urząd cywilny jak i wojskowy, tym samym kwestia zapewnienia jego bezpieczeństwa była sprawą priorytetową. W siedzibie Naczelnika, na którą został wybrany Belweder, od końca 1918 r. pełnili wartę kadeci ze Szkoły Podchorążych Piechoty z Warszawy, a eskortę zabezpieczał 1 Pułk Szwoleżerów. W dniu 15 kwietnia 1919 r., podczas wyprawy wileńskiej, został utworzony pierwszy pluton Osłony Naczelnego Wodza. Doskonale spełnił on swoje zadanie osłonowe i łącznikowe, dlatego w lipcu 1919 r. postanowiono utworzyć na stałe oddział przyboczny Naczelnego Wodza. Oddział ten składał  się z kompanii piechoty (pod dowództwem kpt. Włodzimierza Mozołowskiego) i szwadronu jazdy (pod dowództwem rtm. Edwarda Dunin-Markiewicza). Podlegały one bezpośrednio dowódcy Kwatery Głównej Naczelnego Wodza – mjr. Kazimierzowi Polkowskiemu. Oddział Przyboczny brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 roku, a w tym w wyprawie kijowskiej. Po zakończeniu wojny i stabilizacji w kraju nadszedł czas na oddanie władzy przez tymczasowego Naczelnika Państwa w ręce pierwszego demokratycznie wybranego Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – Gabriela Narutowicza (+16.XII.1922).

Na dziedzińcu Belwederu w dniu 14 grudnia 1922 r. miało miejsce uroczyste przekazanie władzy oraz Oddziału Przybocznego nowowybranemu Prezydentowi RP - Gabrielowi Narutowiczowi. 19 grudnia 1922 r., trzy dni po zabójstwie Prezydenta Narutowicza, Rozkazem Ministerstwa Spraw Wojskowych Oddział Przyboczny Naczelnika Państwa został przemianowany na Oddział Przyboczny Prezydenta RP. Od 22 grudnia 1922 r. do 15 maja 1926 r. oddział ten pełnił funkcje ochronne i reprezentacyjne przy Prezydencie RP Stanisławie Wojciechowskim. Ostatecznie, na podstawie, rozkazu z dnia 24 czerwca 1926 r. doszło do rozwiązania Oddziału Przybocznego Prezydenta RP.

Po rozwiązaniu Oddziału Przybocznego Prezydenta RP,  z dniem 20 lipca 1926 r. utworzono Gabinet Wojskowy Prezydenta RP, w skład którego weszły Kompania Zamkowa i Zamkowy Pluton Żandarmerii (został on wydzielony z dniem 12 października 1926 r. z Kompanii Zamkowej). W październiku 1928 r. przekształcono dotychczasowy Gabinet Wojskowy w Oddział Zamkowy (złożony z Kompanii Zamkowej i Zamkowego Plutonu Żandarmerii) i Gabinet Wojskowy – przy czym Szef Gabinetu był jednocześnie dowódcą Oddziału Zamkowego. Kompania zamkowa odpowiadała za ochronę miejsca pobytu Prezydenta RP, a Zamkowy Pluton Żandarmerii czuwał nad bezpieczeństwem głowy państwa. Ochronę Prezydenta RP stanowiła również Brygada Ochronna, która współdziałała z Oddziałem Zamkowym szczególnie w przypadku opuszczania stałego miejscem pobytu Prezydenta RP.

W ramach uprawnień resortu Spraw Wewnętrznych, po zabójstwie prezydenta Gabriela Narutowicza, w 1924 r. została powołana VIII Brygada Ochronna, której sposób prowadzenia działań ochronnych względem głowy państwa, jak i wybranych dygnitarzy państwowych i przywódców obcych państw, regulowała instrukcja ochronna z lipca 1924 r. Brygada Ochronna odpowiadała za zabezpieczenie tras przejazdów i miejsc pobytu Prezydenta RP poza Zamkiem Królewskim w Warszawie. Po zabójstwie Ministra Spraw Wewnętrznych - Bronisława Pierackiego  w dniu 15 czerwca 1934 r. w miejsce VIII powołano IV Brygadę Ochronną wydzieloną z Urzędu Śledczego.  W ten sposób zreorganizowana na początku lat 30-tych XX w. służba ochronna, na którą składali się żołnierze Wojska Polskiego i funkcjonariusze  Urzędu Śledczego była realizowana nieprzerwanie do wybuchu II wojny światowej.

1 Września 1939 r. siły niemieckie zaatakował Polskę od Północy, Zachodu i Południa, tym samym rozpoczęła się II wojna światowa. Na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow w dniu 17 września 1939 roku ziemie polskie zostały zaatakowane od wschodu, bez wypowiedzenia wojny, przez Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Wybuch wojny zastał Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – Ignacego Mościckiego w Spale, gdzie przebywał razem z adiutantem mjr. Józefem Hartmanem, przedstawicielami Kancelarii Cywilnej i Gabinetu Wojskowego, Dowódcą Kompanii Zamkowej - kpt. Adamem Jastrzębskim, żandarmami z Zamkowego Plutonu Żandarmerii i funkcjonariuszami IV Brygady Ochronnej. 1 września otoczenie Prezydenta RP postanowiło, że ze względów bezpieczeństwa nie należy wracać do Warszawy, dlatego Ignacy Mościcki udał się do majątku senatora Tadeusza Karszo-Siedlewskiego w Zatrzebiu koło Falenicy. Miejsca postoju Prezydenta RP od 1 do 17 września nazywano „Zamkiem". Ostatecznie w dniu 17 września o godzinie 21.15 Prezydent Ignacy Mościcki wraz z towarzyszącymi mu osobami przekroczył granicę państwa z Rumunią na Czeremoszu. Decyzja ta była podyktowana gwarancjami swobodnego przejazdu przez terytorium Rumunii, które zostały cofnięte pod naciskiem państw biorących udział w wojnie w 1939 r. Zgodnie z konstytucją kwietniową z 1934 r. Prezydent RP, w celu zachowania ciągłości Rzeczypospolitej Polskiej, został wyposażony na wypadek wojny w prerogatywy przekazania urzędu wybranemu przez siebie następcy. W dniu 30 września 1939 r. urząd został przekazany Władysławowi Raczkiewiczowi, który przebywał w tym czasie we Francji. Na Premiera RP został powołany gen. Władysław Sikorski, który otrzymał tekę Ministra Spraw Wojskowych i funkcję Naczelnego Wodza i Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych. Tym samym została zachowana ciągłość władzy Państwa Polskiego, którego terytorium znalazło się czasowo pod okupacją niemiecką i rosyjską. Wraz z Prezydentem Ignacym Mościckim zostały wywiezione z Polski insygnia władzy prezydenckiej II Rzeczypospolitej: chorągiew RP, pieczęć Kancelarii Prezydenta, oryginał Konstytucji z 1935 r., a także ordery Orła Białego i Polonia Restituta. Insygnia te pierwotnie trafiły do Francji, po jej klęsce w czerwcu 1940 r. zostały ewakuowane do Wielkiej Brytanii, gdzie były pieczołowicie przechowywane do lat 90-tych XX wieku.

Podczas pobytu Rządu Polskiego na terenie Francji do czerwca 1940 r. ochronę Prezydenta oraz Premiera zabezpieczał powołany w Paryżu 18 listopada 1939 r  Referat Żandarmerii, który wydzielił kilku żandarmów do realizacji zadań ochronnych na terenie budynku Ministerstwa Spraw Wojskowych  przy placu Piramid. Przed budynkiem działania ochronne wykonywały służby francuskie. Po klęsce Francji, Rząd i część Wojska Polskiego ewakuowano do Wielkiej Brytanii, gdzie zadania ochronne były realizowane na identycznych zasadach jak we Francji.

W trakcie kampanii wrześniowej 1939 r., jeszcze podczas trwającej ewakuacji Rządu Polskiego na Węgry i do Rumunii, zostały utworzone struktury podziemnej państwowości na terenach zajmowanych przez Niemców i Sowietów. Pod koniec 1939 r. Służba Zwycięstwu Polski założona przez gen. Michała Karaszewicz-Tokarzewskiego została w późniejszym czasie decyzją Polskiego Rządu na Emigracji przekształcona w Związek Walki Zbrojnej (ZWZ). ZWZ w lutym 1942 r. przemianowano na Armię Krajową. Kwestia ochrony najważniejszych osób polskiego państwa podziemnego i dowództwa sił zbrojnych na terenie kraju działających zarówno pod niemiecką jak i sowiecką okupacją była w pierwszej kolejności regulowana poprzez utajnienie osób i powołanych organów. Zarówno struktury cywilne jak i wojskowe posiadały swoje wydzielone oddziały składające się z kilkuosobowych zespołów mających za zadanie ochronę miejsc pobytu i spotkań Delegata Rządu Na Kraj czy też dowódcy  Armii Krajowej oraz likwidację wszystkich zagrożeń. Podczas Powstania Warszawskiego został utworzony z Oddziału Dyspozycyjnego „B" Kedywu Okręgu Warszawa AK, liczący 150 osób Oddział Osłony Sztabu Komendy Okręgu Warszawa Armii Krajowej z numerem "1" na biało-czerwonych opaskach. Oddział ten utworzono po akcji zbrojnej mającej na celu zajęcie Hotelu Victoria w dniu 1 sierpnia 1944 r., która rozpoczęła się o godz. 16.40 i zakończyła sukcesem oddziału powstańczego „Kolegium B" o godz. 17.00. Do zakończenia walk w Warszawie oddział ochraniał płk. Antoniego Chruściela „Montera" oraz realizował powierzone mu zadania. Należy wspomnieć, że żołnierze „1" brali również udział przy zdobywaniu PASTY, Komendy Głównej Policji i Kościoła Św. Krzyża.

II wojna światowa zmieniła układ polityczny w Polsce, która znalazła się pod wpływami ZSSR i była od niego zależna. Powołanie 21 lipca 1944 r. Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego rozpoczęło okres budowy w Polsce ustroju socjalistycznego. Do ochrony PKWN z dniem 22 sierpnia 1944 r. została wydzielona ze struktur wojskowych formacja zbrojna nazwana Wydziałem Ochrony PKWN, a od 31 grudnia 1944 r. Wydziałem Ochrony Rządu. Wydział ten działał w ramach resortu bezpieczeństwa publicznego utworzonego i zarządzanego do 6 listopada 1944 r. przez Polski Samodzielny Batalion Specjalny. Pierwotnie do ochrony osób i budynków oddelegowano 50 żołnierzy. W styczniu 1949 r. w miejsce Wydziału powołano Departament Ochrony Rządu Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego. Zmiana ta pociągnęła za sobą wzrost liczby funkcjonariuszy z 381 do 947. 7 grudnia 1954 r. powstał Komitet ds. Bezpieczeństwa Publicznego przy Radzie Ministrów, który w dniu 14 stycznia 1955 r. utworzył Departament VIII, zastępując tym samym Departament Ochrony Rządu. Departament VIII został zmniejszony w stosunku do Departamentu Ochrony Rządu do jedynie 470 funkcjonariuszy. W dniu 1 grudnia 1955 r. rozwiązano Komitet ds. Bezpieczeństwa Publicznego, a jego wydziały włączono do struktur Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Na podstawie uchwały nr 781/56 Rady Ministrów w dniu 13 grudnia 1956 r. zostało utworzone Biuro Ochrony Rządu. Powołane Biuro Ochrony Rządu prowadziło działalność ochronną w latach 1956 - 1990 czyli do końca trwania Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Jego stan osobowy został pierwotnie ustalony na 296 osób. Do 1969 r. nie przekraczał on 319–349 osób, w 1969 r. stan zwiększono do 566 osób, a trzy lata później już do 664 osób. Etat w 1975 r. wynosił 713 osób, a w 1979 r. aż 800 i był to najliczniejszy etat BOR w czasach PRL. W kolejnych latach malał i w 1989 r. liczył 745 osób. Koniec lat 80. to okres przemian społecznych wywołanych również wizytami Ojca Świętego - Jana Pawła II w Polsce. Szczególnego znaczenia nabierają uzgodnienia „okrągłego stołu", które mają ułatwić odejście od dotychczasowej doktryny państwa socjalistycznego i pozwolić na transformację kraju w demokrację parlamentarną. Rozwiązując kwestię BOR znajdującego się w strukturach organów bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych wraz z formacjami MO i SB, powstała koncepcja włączenia tej służby do struktur wojskowych.

Na podstawie zarządzenia organizacyjnego nr 2/org. MSW z dnia 31 lipca 1990 r. z dniem 1 sierpnia 1990 r. nastąpiło przekształcenie dotychczasowego BOR w Jednostkę Wojskową 1004 - Biuro Ochrony Rządu znajdującą się w dyspozycji Ministra Spraw Wewnętrznych. W związku z koniecznością rozgraniczenia podległości żołnierzy Ministrowi Spraw Wewnętrznych, w dniu 22 grudnia 1999 r. uchwalono przepisy przejściowe, które decydowały o czasowym podporządkowaniu niektórych jednostek wojskowych MSWiA. Ostatecznie zmiany legislacyjne zostały zwieńczone wejściem w życie z dniem 30 marca  2001 r. ustawy powołującej w miejsce JW 1004 - Biuro Ochrony Rządu, jako formacji bezpieczeństwa wewnętrznego odpowiadającej za ochronę najważniejszych osób w państwie, delegacji zagranicznych i obiektów rządowych objętych ustawą z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu. Ustawa ta weszła w życie z dniem ogłoszenia, 30 marca 2001 roku (Dz. U. nr 27 poz. 298).

Z dniem 30 marca 2001 r. rozpoczęło działalność Biuro Ochrony Rządu - formacja odpowiadająca za ochronę najważniejszych osób w państwie, delegacji zagranicznych i obiektów rządowych objętych ustawą z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu.  Na przestrzeni lat 2001 - 2017 Biuro Ochrony Rządu odpowiadało za szereg działań o charakterze ochronnym w tym zabezpieczenie licznych wizyt zagranicznych, ochronę polskich placówek dyplomatycznych również w miejscach konfliktów zbrojnych, czy też wydarzeń o znaczeniu międzynarodowym.

Podczas wieloletniego funkcjonowania Biura Ochrony Rządu, zaobserwowano pola, które wymagały reorganizacji. Niezbędne zmiany zostały wprowadzone w ustawie z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa, na mocy której z dniem 1 lutego 2018 roku rozpoczęła działalność Służba Ochrony Państwa. Na czele formacji stanął Komendant SOP, który uzyskał status centralnego organu administracji rządowej podległej ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych i administracji. Globalny charakter oraz dynamicznie rozwijający się katalog nowych zagrożeń, determinował wdrożenie nowoczesnych rozwiązań i wsparcie służby właściwymi narzędziami, w związku z czym uprawnienia Służby Ochrony Państwa rozszerzono o możliwość prowadzenia czynności operacyjno-rozpoznawczych.

Historia formacji ochronnych i przyjęte tradycje Oddziału Dyspozycyjnego „B" Kedywu Okręgu Warszawa AK zobowiązują funkcjonariuszy Służby Ochrony Państwa do wytężonej pracy i szkolenia w celu podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Każdego dnia stoimy na straży najważniejszych osób w Rzeczypospolitej Polskiej i znamienitych gości odwiedzających nasz kraj, jak również ochraniamy wybrane placówki dyplomatyczne. Profesjonalizm i skuteczność działania są naszymi wyróżnikami. Aby zostać funkcjonariuszem SOP trzeba się cechować nienaganną postawą, przejść przez proces rekrutacyjny i specjalistyczne szkolenie. Jeśli jesteś gotowa/gotowy podjąć wyzwanie służby, skontaktuj się z nami. Wszystkie szczegóły znajdziesz na www.sop.gov.pl.

do góry